De wijnstreek van Georgië: een vallei van honderd kilometer langs de Grote Kaukasus, waar wijn nog altijd in aardewerken vaten in de grond rijpt.
Regio in Georgië
Kacheti (კახეთი, ook geschreven als Kakheti) is de oostelijkste regio van Georgië en de belangrijkste wijnstreek van het land. Het gebied ligt tussen de Tsiv-Gombori-heuvelrug in het westen en de Grote Kaukasus in het noorden, met daartussen de Alazanivallei: een vlakte van ruim honderd kilometer lang waar het overgrote deel van de wijngaarden staat. De regio beslaat ruim 11.000 vierkante kilometer en telt ongeveer 310.000 inwoners (volkstelling 2014).
Ongeveer zeventig procent van alle Georgische wijn komt hier vandaan. Dat is geen recente ontwikkeling: archeologische vondsten in Georgië dateren gedomesticeerde wijnbouw op zo’n achtduizend jaar, en de bijbehorende methode (vergisten in een qvevri, een eivormig aardewerken vat dat tot aan de hals in de grond wordt gezet) staat sinds 2013 op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed.
Maar Kacheti is meer dan wijn. Aan de rand van de vallei staan enkele van de oudste kerken van het land, op de heuvelrand ligt het ommuurde stadje Signagi, in het noordoosten begint het oudste natuurreservaat van de Kaukasus en in het uiterste zuidoosten gaat het landschap over in halfwoestijn met moddervulkanen. Voor de meeste reizigers is Kacheti twee tot vier nachten waard; wie ook de natuurgebieden wil zien, heeft er een week aan.
| Georgisch | კახეთი (Kacheti) |
| Hoofdstad regio | Telavi, ± 490 m |
| Vanaf Tbilisi | 95 km / ± 2 u (Gombori-pas) |
| Oppervlakte | ruim 11.000 km² |
| Aandeel wijnproductie | ± 70% van Georgië |
| Aanbevolen verblijf | 2–4 nachten |
| Oogst (rtveli) | eind september – oktober |
De Alazanivallei
Tussen de heuvelrug en de sneeuwtoppen ligt één aaneengesloten vlakte, en daarin vrijwel elke druif die Georgië exporteert.
Waarom hier
Een vallei die op het zuiden ligt, twee rivieren, en een methode die niemand ooit heeft afgeschaft.
De Alazanivallei loopt van noordwest naar zuidoost tussen twee bergruggen. De Kaukasus houdt in het noorden de koude lucht tegen, de Gombori-rug breekt in het westen de wind, en de vallei zelf ligt tussen ongeveer 200 en 800 meter hoogte. Het resultaat is een lang, droog en warm najaar: precies wat druiven nodig hebben om volledig af te rijpen.
Een qvevri (ქვევრი) is een eivormig aardewerken vat van enkele honderden tot duizenden liters, dat tot aan de hals wordt ingegraven. De grond houdt de temperatuur constant, de vorm zorgt dat vaste delen naar de punt zakken. Witte druiven blijven vier tot zes maanden op de schil, steel en pit liggen. Daaruit komt de kleur die het buitenland orange wine noemt en Georgiërs gewoon witte wijn.
De qvevri-methode is in Georgië nooit vervangen door houten vaten of staal. Hij bestond ernaast, ook in de Sovjetjaren toen de staatswijnbouw op volume draaide. Dat is de reden dat UNESCO de techniek in 2013 op de lijst van immaterieel cultureel erfgoed zette: het is geen gereconstrueerde traditie, maar een doorlopende.
Je proeft in Kacheti op twee heel verschillende plekken. Grote huizen als Tsinandali, Khareba en Schuchmann hebben ontvangstruimtes, vaste openingstijden en Engelstalige rondleidingen. Daarnaast zijn er tientallen familiemarani’s: een kelder achter het huis, vaak zonder bordje, waar de eigenaar zelf inschenkt. In onze reizen kiezen wij de kelders die bij je smaak passen en rijdt er een chauffeur, zodat iedereen kan proeven.
Op het etiket
Georgische etiketten noemen soms het ras, soms de herkomstbenaming. Dit is het verschil.
| Naam | Wat het is | Wat je in het glas krijgt |
|---|---|---|
| Saperavi | Meest geplantBlauwe druif | Diep gekleurde, stevige rode wijn met donker fruit. Ook het vruchtvlees is rood. |
| Rkatsiteli | Witte druif | Het meest geplante witte ras van Georgië. In qvevri wordt het amberkleurig, met noten van abrikoos, thee en noten. |
| Kisi | Witte druif | Kleiner areaal, maar in Kacheti erg in trek. Meer bloemen en honing dan Rkatsiteli, iets minder streng in de tannine. |
| Khikhvi | Witte druif | Zeldzaam ras uit Kardenachi. Vol en licht zoetig, ook gebruikt voor versterkte dessertwijn. |
| Mtsvane | Witte druif | Frisser en groener; wordt vaak samen met Rkatsiteli verwerkt om de wijn wat spanning te geven. |
| Tsinandali | Herkomstbenaming | Droge witte blend van Rkatsiteli en Mtsvane uit de omgeving van Telavi, meestal op moderne wijze gemaakt, niet in qvevri. |
| Mukuzani | Herkomstbenaming | Droge rode Saperavi die minimaal drie jaar rijpt. Geldt als de serieuste rode van Georgië. |
| Kindzmarauli | Herkomstbenaming | Halfzoete rode Saperavi uit de omgeving van Kvareli. Populair bij Georgiërs zelf, en de wijn waar buitenlanders het vaakst over struikelen. |
Georgië telt volgens de nationale wijnautoriteit ruim 500 inheemse druivenrassen, waarvan er enkele tientallen commercieel worden gebruikt. Zie ook onze pagina over Georgische gastronomie.
De bestemmingen
Zes plekken met elk een eigen reden om er te slapen, van wijnstadje tot halfwoestijn.
Regiohoofdstad · 2 nachten
De praktische basis. Een echte provinciestad met een markt, het paleis van koning Erekle II en een plataan van naar schatting negenhonderd jaar oud. Vanaf hier liggen Tsinandali, Alaverdi, Ikalto en Shuamta allemaal binnen een half uur.
490 m · 95 km van Tbilisi
Stadje op de heuvel · 1–2 nachten
Een ommuurd stadje hoog boven de vallei: pastelkleurige huizen met houten balkons binnen een achttiende-eeuwse muur van 4,5 kilometer met 23 torens. Twee kilometer verderop ligt het klooster van Bodbe met het graf van de heilige Nino.
± 800 m · 110 km van Tbilisi
Wijn & water · 1–2 nachten
Thuisbasis van Kindzmarauli en van de Khareba-wijntunnel: bijna acht kilometer gang die de Sovjets in de berg boorden en die nu op natuurlijke wijze op keldertemperatuur blijft. Aan de rand van het stadje ligt het Ilia-meer, met de citadel van Gremi en het klooster Nekresi vlakbij.
± 450 m · 145 km van Tbilisi
Natuur & wandelen · 1–3 nachten
Het oudste beschermde natuurgebied van de Kaukasus, opgericht in 1912. Van 590 tot 3.500 meter hoogte in één reservaat, met watervallen op dagafstand en een tweedaagse tocht naar een bergmeer pal op de grens met Dagestan.
590–3.500 m · 160 km van Tbilisi
Halfwoestijn · 2 nachten
Het uiterste zuidoosten: steppe, geërodeerde kleiruggen en moddervulkanen, het leefgebied van de gestreepte hyena. Je komt er alleen met een terreinwagen en een vergunning uit Dedoplistskaro; in onze reis Vashlovani en David Gareja regelen wij beide vooraf.
Vanaf 90 m · 145 km tot Dedoplistskaro
Dagtrip · geen overnachting
Een kloostercomplex uitgehakt in de kale heuvels op de grens met Azerbeidzjan, gesticht in de zesde eeuw. Het onderste klooster is normaal open; de grotkerken met de fresco’s op de bergkam liggen in betwist grensgebied en zijn wisselend toegankelijk.
± 110 km van Tbilisi · 1,5–2 uur
Kerken & burchten
Kacheti was eeuwenlang een zelfstandig koninkrijk. Dat is aan de gebouwen te zien.
De kathedraal van Alaverdi werd in de elfde eeuw gebouwd onder Kvirike III en is met ruim vijftig meter een van de hoogste middeleeuwse kerken van Georgië. Hij staat alleen in de vlakte, zonder dorp eromheen, wat het effect vergroot. De monniken maken er nog altijd wijn in qvevri. Bedekte schouders en knieën zijn verplicht; neem een omslagdoek mee, want er liggen er niet altijd klaar. De kathedraal sluit om 16.00 uur.
Ikalto werd eind zesde eeuw gesticht door Zenon, een van de dertien Assyrische vaders, en had een academie waar volgens de overlevering de dichter Sjota Roestaveli studeerde. Op de weg over de Gombori-pas liggen bovendien Oud-Shuamta (drie kerkjes uit de vijfde en zevende eeuw) en Nieuw-Shuamta uit de zestiende eeuw, een kilometer van elkaar.
Gremi was in de zestiende eeuw de hoofdstad van het koninkrijk Kacheti tot de Perzen het in 1615 verwoestten; over is de koninklijke citadel met de Aartsengelenkerk uit 1565. Nekresi, in de heuvels erboven, gaat terug op de vierde eeuw en heeft een van de oudste kerkgebouwen van het land. Beide liggen bij Kvareli. Het museum van Gremi is op maandag dicht.
Routes
Drie manieren om Kacheti in te delen, van dagtrip tot volle week.
1 dag
Haalbaar, maar je zit zeven uur in de auto op één dag en proeft dan verstandig één keer. Als je maar één dag hebt, is Signagi met Bodbe de compactere keuze: minder rijden, meer zien.
2–3 nachten
Deze indeling adviseren wij het vaakst: twee bases, geen dubbele ritten, en genoeg tijd om ergens een middag te blijven hangen omdat de gastheer nog een fles opentrekt.
5–7 nachten
De twee natuurdelen liggen aan tegenovergestelde kanten van de regio: Lagodechi in het vochtige noordoosten, Vashlovani in de droge zuidoostpunt. Kies er één per reis; ze combineren slecht in tijd en in seizoen.
Wie in Kacheti overnacht, kan bij zonsopgang opstijgen in een luchtballon boven de Alazani-vallei. De vlucht duurt 45 tot 60 minuten. Onder je liggen de velden en boomgaarden van de vallei, met hier en daar een klooster of fort, en aan de horizon de Grote Kaukasus.
Ervaring is niet nodig, warme kleding wel: ook in de zomer is het vroeg in de ochtend fris. Een ballon vaart alleen bij rustig weer. Staat er te veel wind, dan schuift de vlucht naar de volgende ochtend of vervalt hij. Plan hem daarom niet op je laatste ochtend in de streek. Je boekt de ballonvaart bij je reis bij; wij reserveren en rekenen af, bijvoorbeeld bij de vijfdaagse reis naar Tbilisi en Kacheti.
Kacheti laat zich goed combineren met Tbilisi en Toesjeti, want de enige weg naar Toesjeti begint in Kacheti, bij Pshaveli boven Telavi. Zie ook een route plannen door Georgië.
Acht dagen in het droge zuidoosten van Georgië: het rotsklooster van David Gareja, twee dagen per jeep door Vashlovani en een boswandeling in Lagodechi. Met een eigen chauffeur en de vergunning voor het park al geregeld.
Acht dagen in april, mei of juni: de Alazani-vallei, de watervallen van Lagodechi, de basaltkloof van Dashbashi en Vardzia. Met je eigen auto en korte etappes.
Twee nachten in de wijnstreek, drie in de bergen aan de voet van de Kazbek en twee in Tbilisi. Met een eigen chauffeur, een proeverij bij een wijnmakende familie en een jeep naar de Truso-vallei.
Vijf dagen vanuit één hotel in Tbilisi: Bodbe en Signagi boven de Alazani-vallei, de Georgische Militaire Weg naar de Gergeti-kerk op 2.170 meter, en de oude koningsstad Mtskheta.
Hoe kom je er
Twee wegen, allebei geasfalteerd, maar met een verschil van veertig minuten en een bergpas.
| Route | Afstand | Rijtijd | Waarom deze |
|---|---|---|---|
| Via de Gombori-pas | ± 95 km | Snelste± 2 u | Kortste weg naar Telavi, over een pas van 1.620 m door bos. Bochtig; bij sneeuw soms dicht. |
| Via Sagarejo en Gurjaani | ± 150 km | 2 u 30 – 3 u | Vlakke hoofdweg, ook de route naar Signagi. Voert langs de wijndorpen van de zuidelijke vallei. |
| Naar Signagi rechtstreeks | ± 110 km | ± 2 u | Afslag bij Tsnori. De laatste kilometers klimmen steil de heuvel op. |
Minibusjes naar Telavi en Signagi vertrekken vanaf busstation Navtlugi bij metrostation Samgori in Tbilisi. Ze rijden een paar keer per dag en stoppen niet bij de kerken en kelders buiten de dorpen.
In onze reizen rijdt een chauffeur je door de hele streek. Voor wie wil proeven is dat de verstandige keuze: de alcoholgrens in Georgië is 0,3‰ voor bestuurders, in de praktijk nul, en daar wordt op gecontroleerd.
De wegen in de vallei zijn goed en de afstanden klein: tussen de meeste plaatsen zit twintig tot veertig minuten. Buiten de hoofdweg zijn dorpswegen soms onverhard. Voor Vashlovani is een terreinwagen verplicht. Zie rijden en autohuur in Georgië.
Aan tafel
De supra, de Georgische tafel, heeft in deze regio zijn strengste vorm.
Een supra staat onder leiding van een tamada, de tafelheer, die de toosten uitspreekt in een vaste volgorde: vrede, de overledenen, de ouders, de kinderen, de gasten. Er wordt niet los gedronken tussendoor: je wacht op de toost. Wie niet mee wil drinken, kan dat gewoon zeggen; dat wordt geaccepteerd, mits je het glas heft.
Het eten komt in één keer op tafel en wordt niet afgeruimd: schalen worden op elkaar gestapeld. Wat je in Kacheti vaker tegenkomt dan elders: mtsvadi (spies van varkensvlees boven wijnstokranken geroosterd), tsjakapoeli (lamsstoof met dragon en groene tkemali-pruimen, vooral in het voorjaar), tsjoertsjchela (noten aan een draad, ingedikt in druivensap) en tsjatsja, de druivenmoer-sterkedrank die na afloop komt.
Het brood heet shoti en wordt tegen de wand van een tone-oven gebakken. In de dorpen zie je de bakker het deeg er tot aan zijn schouders in leggen. Vraag om vers brood en je krijgt het binnen tien minuten.
Meer over de keuken en over kookworkshops in de wijnstreek: gastronomie in Georgië en kookworkshops.
Beste reistijd
Continentaal klimaat in de vallei: hete zomers, koude winters, en één maand waarin alles tegelijk gebeurt.
December–februari
Stil
0–8 °C, kale wijngaarden en veel gesloten gastenverblijven. De kerken en de grote wijnhuizen blijven open en je hebt ze voor jezelf. De Gombori-pas kan bij sneeuw dicht zijn; neem dan de route via Sagarejo.
Maart–april
Groen
12–20 °C, de vallei loopt uit en de Kaukasus draagt nog sneeuw. Het mooiste contrast van het jaar. Tsjakapoeli met verse dragon staat nu op de kaart. Regen is normaal.
Mei–juni
Beste maanden
20–28 °C, alles groen, lange avonden en nog geen hitte. Ook de beste periode voor Lagodechi: de watervallen staan vol en de hogere paden komen vrij. Vashlovani is in mei op zijn groenst.
Juli–augustus
Heet
30–35 °C in de vallei, in Vashlovani boven de 40 °C. Signagi ligt hoog genoeg om ’s avonds af te koelen, Telavi minder. Plan het bezoeken van kerken en kelders voor de ochtend.
Eind september–oktober
Oogst
De rtveli: de druivenoogst. Dorpen persen in de tuin, elke marani staat open en veel wijnhuizen laten gasten meeplukken. 18–26 °C en gouden licht. Ook de drukste periode, dus vraag je reis maanden vooruit aan.
November
Nazomer
10–17 °C, de bladeren in de wijngaarden kleuren rood en de rust keert terug. De jonge wijn ligt in de qvevri en wordt nog niet geschonken, maar je hebt de kerken weer voor jezelf.
Kort samengevat: mei–juni voor natuur en wandelen, eind september–oktober voor wijn. De streek in één reis: Wijnland Georgië, acht dagen van Kacheti tot Racha, of compacter de groepsreis van vijf dagen met Kacheti en Mtskheta. Zie ook de beste reistijd voor Georgië.
Zo werken wij hier
Telavi en Signagi liggen op twee uur van Tbilisi; de wijnhuizen zijn verspreid over een vallei van honderd kilometer. De afstanden tussen de wijnhuizen zijn klein, maar wie proeft kan niet rijden. En dat is precies het punt.
Van rijtijden en proeverijprijzen tot de oogst en het verschil tussen de plaatsen.
Twee tot vier nachten voor de wijnstreek zelf: één basis in Signagi en één in Telavi is de meest gebruikte indeling. Een dagtrip vanuit Tbilisi kan, maar dan zit je zeven uur in de auto en proef je één keer. Wil je ook Lagodechi of Vashlovani zien, reken dan op vijf tot zeven nachten.
Signagi voor sfeer en uitzicht: kleine hotels en gastenverblijven binnen de muren, met de vallei aan je voeten. Telavi voor praktisch: meer keus en alles binnen een half uur. Kvareli heeft een paar wijnhotels bij de kelders. In de dorpen tussenin zitten familiepensions waar het avondeten met de wijn erbij is inbegrepen.
De rtveli begint in Kacheti meestal in de laatste week van september en loopt door tot eind oktober, afhankelijk van het ras en het weer. Witte druiven gaan als eerste, Saperavi als laatste. In die weken staan vrijwel alle kelders open en laten veel wijnhuizen gasten meeplukken en meepersen. Het is ook het drukste moment van het jaar.
Je proeft drie tot vijf wijnen, bij een familiemarani meestal met brood, kaas en tsjatsja erbij. Grote wijnhuizen als Tsinandali, Khareba of Schuchmann hebben vaste openingstijden en rondleidingen in het Engels, soms met eten; daar wordt vooraf gereserveerd, bij de kleine kelders is dat niet nodig. In onze reizen kiezen wij de kelders die bij je smaak passen en rijdt er een chauffeur, zodat iedereen kan proeven.
Wijn die vergist en rijpt in een qvevri: een eivormig aardewerken vat dat tot aan de hals in de grond staat. Bij witte druiven blijven schil, steel en pit vier tot zes maanden meegisten, waardoor de wijn amberkleurig wordt en tannine krijgt. In het buitenland orange wine genoemd. UNESCO plaatste de methode in 2013 op de lijst van immaterieel cultureel erfgoed.
Signagi is het mooiere plaatje: ommuurd, op een heuvel, met uitzicht over de hele vallei en de Kaukasus erachter. Het is klein en in het hoogseizoen toeristisch. Telavi is een gewone provinciestad met een markt en meer voorzieningen, en ligt centraler ten opzichte van de kerken en de wijnhuizen. Wie twee nachten heeft, doet ze allebei.
De wettelijke alcohollimiet voor bestuurders in Georgië is 0,3 promille, in de praktijk nul, en er wordt gecontroleerd. Rijd je zelf, dan kan de bestuurder dus niet meeproeven. Voor een proefdag is een chauffeur de betere oplossing; in onze privé- en groepsreizen door Kacheti rijdt er een chauffeur.
Ja. De regio heeft de kathedraal van Alaverdi, het klooster Bodbe, de citadel van Gremi, het vierde-eeuwse Nekresi en de stadsmuur van Signagi, plus twee heel verschillende natuurgebieden: het bergbos van Lagodechi en de halfwoestijn van Vashlovani. De keuken alleen al (mtsvadi, tsjakapoeli, verse shoti) is voor veel reizigers reden genoeg.
Marsjroetka’s verbinden Tbilisi met Telavi en Signagi en rijden ook tussen de plaatsen onderling, al vaak maar één of twee keer per dag. De kerken en wijnhuizen liggen buiten de dorpen en zijn zo lastig te bereiken. In onze reizen rijdt een chauffeur je door de hele streek.
Ja, en het is de logische combinatie: de enige weg naar Toesjeti begint in Kacheti, bij Pshaveli boven Telavi, en gaat over de Abano-pas van 2.850 meter. Die weg is alleen open van begin juni tot 1 oktober en uitsluitend met terreinwagen te doen. Plan Kacheti ervoor of erna, niet als dagtrip ertussenin.
Voor een reiziger van buiten de EU geldt bij binnenkomst in Nederland een vrijstelling van vier liter niet-mousserende wijn en één liter sterkedrank boven 22% per persoon. Georgische kelders verkopen vaak in flessen van 0,75 liter en kunnen die voor de vlucht inpakken. Controleer de actuele bedragen bij de Douane voor je vertrekt.
Allebei is goed: het is dezelfde streek, კახეთი in het Georgisch. Kakheti is de officiële Georgische schrijfwijze in Latijnse letters; de kh staat daarin voor de klank die wij als ch in “lachen” uitspreken. Kacheti is de Nederlandse schrijfwijze, die die klank met ch weergeeft. Wij schrijven Kacheti; op borden en in Google Maps staat Kakheti.
Vertel ons wanneer je reist en of je voor de wijn, de kerken of de bergen komt. Wij kiezen de kelders die bij je smaak passen, regelen een chauffeur zodat iedereen kan proeven, en zetten er Signagi, Telavi of Lagodechi omheen.
Geen betaling vóór akkoord
