Heel Georgië in 21 dagen: wijn, Kaukasus, kloven en kust

Vanaf vandaag rijdt je chauffeur met je mee, tot aan de luchthaven op de laatste dag. Je verlaat Tbilisi naar het oosten, via Ninotsminda, ca. 2 uur netto. Vlak voor Signagi stop je bij het klooster van Bodbe, waar de heilige Nino begraven ligt, die volgens de overlevering koning Mirian tot het christendom bekeerde. Zeshonderd treden leiden van de kerk omlaag naar haar bron; reken op tien minuten naar beneden en het dubbele weer omhoog. Breng voor de kerk een sjaal mee; vrouwen dragen er een hoofddoek. Rond het middaguur rijd je Signagi binnen. Tussen tien en drie lopen er veel dagjesmensen uit Tbilisi, dus de muur bewaar je voor het eind van de middag. Dan loop je over de ommuring van toren naar toren, met onder je de Alazani-vallei en, als het helder is, aan de overkant de toppen van de Kaukasus.

De kathedraal van Alaverdi staat midden in de vlakte bij Telavi, ca. 1,5 uur van Signagi, en is met ruim vijftig meter de hoogste kerk van Kacheti. Omdat de deur om vier uur dichtgaat, ben je er 's ochtends, met bedekte schouders en knieën. Daarna rijd je naar Tsinandali, het landgoed van de dichter en vorst Alexander Chavchavadze, met een huismuseum, een park in Engelse stijl en een kelder waarin nog flessen uit de negentiende eeuw liggen. 's Middags ga je naar een marani, de kelder van een wijnmakende familie. De qvevri zitten er tot de hals in de vloer; je proeft de amberkleurige witte, die maanden op de schil heeft gelegen, en de donkerrode saperavi. Rond vijf uur ben je terug in Signagi. Is Tsinandali onverwacht gesloten, dan rijd je in plaats daarvan naar het oude kloostercomplex van Ikalto.

Een dag zonder programma, met je chauffeur op afroep. Rustig: het Signagi Museum, met een zaal vol doeken van Niko Pirosmani, en daarna een terras aan de muur. Actiever: een kookworkshop waarin je khinkali vouwt, deegbuidels met vlees en bouillon, en khachapuri bakt, brood met kaas, en alles daarna opeet. Zwaarder: de twee steile kilometers te voet naar het klooster van Nekresi, in plaats van het busje. In september kun je meeplukken bij de rtveli, de druivenoogst. En 's avonds kun je aanschuiven bij een supra, een maaltijd met zang waarbij de tamada, de tafelmeester, de toosten uitbrengt. Museum, workshop, oogst en supra zijn optioneel.

Vandaag rijd je ca. 4,5 uur netto, met twee lange stops, dus je bent van na het ontbijt tot het eind van de middag onderweg. Via de rondweg langs Tbilisi bereik je Mtskheta, de oude hoofdstad. Het Jvari-klooster staat op de heuvel boven het punt waar de Mtkvari en de Aragvi samenkomen, en beneden in het stadje bezoek je de Svetitskhoveli-kathedraal, die deels in de steigers staat en die je door een zijdeur binnengaat. Bedek in beide kerken schouders en knieën; vrouwen nemen een hoofddoek mee. Vanaf Mtskheta volg je de Georgische Militaire Weg (Georgian Military Highway) de bergen in, langs het stuwmeer van Zhinvali, waar de Ananuri-vesting met twee kerken binnen haar muren op de oever staat. Voorbij Gudauri klimt de weg naar de Kruispas, ruim 2.300 meter hoog, en daalt hij af in het dal van de Terek. Daar ligt Stepantsminda, het dorp dat veel reizigers nog als Kazbegi kennen, en daar blijf je vier nachten.

Om acht uur loop je weg, want na een uur of tien schuiven er vaak wolken voor de Kazbek. Het pad begint aan de overkant van de Terek, in het dorpje Gergeti, en klimt steil over de helling naar de Drievuldigheidskerk op 2.170 meter. Je overbrugt ruim 450 hoogtemeters; heen en terug is het 7 km, met 60 tot 90 minuten klimmen en een klein uur afdalen. Trek wandelschoenen aan, want na regen is het pad glad, en neem water mee. Aan de kleding bij de kerk worden strenge eisen gesteld: een lange broek voor mannen, een rok of omslagdoek en een hoofddoek voor vrouwen. Breng die zelf mee; je kunt er niet op rekenen dat er doeken liggen. Wie niet wil klimmen, gaat optioneel met een 4x4 omhoog. Hangt de Kazbek in de wolken, dan heb je vanaf de kerk nog altijd het dal en de daken van Stepantsminda onder je. De middag is vrij.

Ten noorden van Stepantsminda knijpen de bergen het dal samen tot de Dariali-kloof, met rotswanden van honderden meters aan weerszijden van de Terek. De Russische grens ligt een paar kilometer verderop, dus je paspoort gaat mee. Bij Gveleti laat je de auto staan en klim je over stenen naar de watervallen; het laatste stuk is steil en na regen glad, dus schoenen met grip zijn nodig. Richting het dorp ga je nog even binnen bij het klooster van Dariali, met zijn nieuwe kerken vlak bij de grenspost. 's Middags rijd je een kwartier naar het zuiden, de zijvallei van Sno in. Daar staan in een weiland reusachtige stenen hoofden van Georgische dichters en schrijvers, gemaakt door Merab Piranishvili. Is het pad naar Gveleti te glad, dan loop je in plaats daarvan langs de rivier bij Sno, waar het vlak is.

Deze dag is vrij, en tegelijk je reservedag: hing de Kazbek op dag 8 in de wolken, dan ga je vroeg in de ochtend nog een keer naar Gergeti. Voor een hele dag buiten is een rit te paard met een begeleider uit het dorp optioneel. Wie liever vliegt dan klimt, maakt boven Gudauri, drie kwartier rijden, een tandemvlucht met een paraglider; ook die is optioneel. En wie niets wil, blijft op het terras van het hotel zitten, met de kerk van Gergeti aan de overkant van het dal, zolang de wolken dat toelaten.

Met ca. 5 uur netto en twee stops is dit de langste rit; tegen vijven ben je in Koetaisi. Kort na vertrek stop je boven Gudauri bij het Vriendschapsmonument, een halfrond van beton uit 1983 met tegeltableaus aan de binnenkant, op de rand van een kloof en zonder hek aan de kant van de afgrond. Het herdenkt tweehonderd jaar verdrag met Rusland, en sinds de oorlogen met Moskou ligt dat gevoelig. Na de afdaling langs het stuwmeer draai je de snelweg op naar het westen. In Gori, waar Stalin in 1878 werd geboren, bezoek je het museum dat nog in de Sovjettijd voor hem werd ingericht, met een Engelstalige rondleiding. Het vertelt zijn leven zoals Moskou dat wilde horen. In de tuin staan zijn geboortehuisje en de treinwagon waarmee hij reisde. Na een lunch in Gori rijd je over de Rikoti-pas verder naar het westen, naar Koetaisi.

Na de lange rit van gisteren begint deze dag zonder haast. Gelati ligt op 25 minuten rijden in de heuvels boven de stad: een klooster en academie die koning David de Bouwer in 1106 stichtte, met in de apsis een mozaïek van Maria met het kind uit de twaalfde eeuw. Ook hier ligt bij de ingang niets klaar, dus vrouwen brengen zelf een hoofddoek mee. Een paar minuten verderop staat het kleine klooster van Motsameta op een rotspunt boven een bocht in de rivier. Terug in de stad loop je de heuvel op naar de Bagrati-kathedraal, met uitzicht over de Rioni en de daken van Koetaisi. Daarna is de middag vrij. Een middag tussen de verlaten sanatoria van Tskaltubo, een halve dag raften op de Rioni en het Historisch Museum in het centrum zijn optioneel; de groene bazaar ligt op loopafstand.

Om tien uur gaat de kassa van de Martvili-kloof open, en dan ben je er, na ca. 1,5 uur rijden; een uur later komen de touringcars. Over trappen en paden daal je af naar het turkooizen water, waar een rubberboot je de kloof in vaart, tot onder een waterval. Bij hoog water na regen blijft de boot liggen en loop je het pad langs de rand verder. Na de lunch rijd je naar Okatse. Vanaf het bezoekerscentrum is het een boswandeling van 2 tot 3 uur, ca. 6 km heen en terug, waarin je zo'n 130 meter stijgt en daalt, naar een stalen pad van 780 meter langs de rotswand, op het hoogste punt 140 meter boven het water. Schoenen met grip volstaan. Is Okatse na regen gesloten, dan ga je naar de Kinchkha-waterval, die dan juist veel water heeft; hetzelfde kaartje geldt voor beide. Kinderen onder de zes mogen niet op het hangpad.

Op weg naar de kust stop je eerst bij de Prometheus-grot, 35 minuten ten noordwesten van Koetaisi. Over ca. 1,4 kilometer verhard pad en trappen ga je door zes zalen, met druipsteen aan het plafond en op de vloer. Binnen blijft het zomer en winter zo'n 14 graden en vochtig, dus neem een trui mee. Het laatste stuk vaar je met een bootje over een ondergrondse rivier naar buiten. Bij te weinig water blijft het bootje liggen en loop je de hele route terug, wat zo'n twintig minuten langer duurt. Daarna rijd je ca. 2,5 uur naar Batoemi; het laatste stuk gaat langs de zee. In de loop van de middag ben je bij je hotel, op tien minuten lopen van de boulevard, en de avond is vrij.

Een kwartier ten noorden van de stad ligt op de Groene Kaap de botanische tuin, die de Russische botanicus Andrej Krasnov vanaf 1912 liet aanleggen. De planten staan bij elkaar naar herkomst: bamboe en esdoorns uit Oost-Azië, cactussen uit Mexico, eucalyptus uit Australië. De paden lopen over een steile helling, met de zee tussen de bomen door; reken op twee tot drie uur en flink wat klimmen en dalen. Daarna rijd je tien minuten verder naar Tsikhisdziri, waar op een heuvel aan zee de muren liggen van Petra, een vesting die de Byzantijnse keizer Justinianus in de zesde eeuw liet bouwen. De middag is vrij voor het strand; het is een kiezelstrand, dus waterschoenen lopen prettiger. Regent het, dan ruil je deze dag om met de vrije dag van morgen.

Je chauffeur staat klaar, maar je hoeft nergens heen. Op de boulevard loop je naar het bewegende stalen beeldenpaar van Ali en Nino, en optioneel neem je de Argo-kabelbaan de heuvel op, met de haven en de kust onder je. Twintig minuten naar het zuiden ligt Gonio-Apsaros, een Romeinse vesting met een klein museum en weinig schaduw: ga daar 's ochtends heen. Wie wil zweten, rijdt naar het nationaal park Mtirala voor een lus van 7,7 km door nat bos, met ca. 440 hoogtemeters, in 3 tot 3,5 uur; trek wandelschoenen aan en neem een regenjas mee. Een quad- of buggytocht door hetzelfde park is optioneel.

De weg landinwaarts volgt de Adjaristsqali, een groene rivier tussen beboste hellingen, langs dorpen met houten huizen. Na ca. 1 uur ben je bij Makhuntseti, waar een waterval van 48 meter vlak naast de weg naar beneden komt; na een paar minuten lopen sta je in de nevel eronder. Een stukje terug ligt een stenen boogbrug uit de tijd van koningin Tamar over de rivier, 29 meter lang en 2,5 meter breed. Bij Makhuntseti kun je ook aan een zipline over het dal; die is optioneel. Rond het middaguur ben je terug in Batoemi. Morgen vertrek je, dus de middag is voor de zee, de vismarkt of het pakken van je koffer.

Na het ontbijt rijd je weg van de kust, ca. 3 uur en 40 minuten netto. De snelweg loopt langs Koetaisi en over de Rikoti-pas terug naar het oosten; halverwege stop je voor de lunch en om de benen te strekken. Bij Khashuri draai je naar het zuiden, de beboste kloof van de Mtkvari in, en na een halfuur ben je in Bordzjomi, het kuurstadje van het mineraalwater dat in de hele voormalige Sovjet-Unie op tafel stond. In de loop van de middag zet je je koffer neer. Je kunt het water in het centrale park uit de bron proeven; het smaakt zout.

Vanaf Bordzjomi volg je de Mtkvari stroomopwaarts, langs Akhaltsikhe en Aspindza, ca. 1 uur en 45 minuten. Het dal wordt kaler en smaller, tot je bij Khertvisi een vesting ziet op een rots boven de plek waar twee rivieren samenkomen; daar stop je even. Vardzia is in de twaalfde eeuw onder koningin Tamar uit de rotswand gehakt: kerken, wijnkelders, woonvertrekken en tunnels, verdeeld over verdiepingen boven elkaar. Een elektrisch wagentje brengt je naar de ingang, daarna loop je over trappen en door gangen; schoenen met grip zijn nodig, en wie last heeft van hoogtevrees, slaat de smalste stukken over. In de kerk van Maria-Hemelvaart zijn fresco's bewaard, met een portret van Tamar zelf. Na de middag rijd je dezelfde weg terug naar Bordzjomi.

De laatste hele dag vul je zelf in. Voor wandelaars begint het nationaal park Bordzjomi-Kharagauli vlak bij de stad, met gemarkeerde routes door het bos van een halve tot een hele dag; wij reserveren, de toegangskaart betaal je ter plaatse. Rustiger is het centrale park, met de bron, terrassen langs de rivier en een kabelbaan naar de helling erboven. En wie nog iets wil zien, rijdt een uur naar Akhaltsikhe, waar de vesting Rabati een moskee, een kerk en een synagoge binnen dezelfde muren heeft; voor de bovenstad betaal je ter plaatse entree.

De laatste rit is korter dan de meeste op deze reis: van Bordzjomi naar de luchthaven van Tbilisi is ca. 2,5 uur. Wanneer je vertrekt, bepaalt je vlucht. Vlieg je om 21:45 met Transavia, dan blijf je tot na de lunch in Bordzjomi en ben je ruim op tijd. Gaat je toestel om 06:40, met Georgian Airways, dan rijd je de avond ervoor al naar Tbilisi en slaap je daar, op 25 minuten van de terminal, in plaats van een derde nacht in Bordzjomi; deze dag valt dan weg. Bij een overstapvlucht stemmen we het vertrekuur af op je tijden.